مراکز رشد عبارتنداز سازمان‎هایی که مکان، خدمات، پشتیبانی تجاری و شبکه‎های مشترک را برای نخستین مرحله سرمایه‎گذاری‎های خطرپذیر فراهم می‎کنند.

کریمیانبه گزارش نووانا، محمدحسن کرمانی-عبارت مرکز رشد ترجمه واژۀ اینکیو بِیتِر است. ریشه کلمه اینکیو بِیتِر به دوران روم و یونان باستان می‎رسد که در آن دوران مردم برای داشتن یک رویای صادقه، به معبد می‎رفته و در پوست یک حیوانی که تازه قربانی شده بود، دراز می‎کشیدند، به این عمل اینکیوبِیشیو می‎گفتند، این کار اغلب برای غلبه بر بیماری‎ها و در معبد خدای درمان و شفا صورت می‎گرفت. به تدریج و با الهام از این رفتار، یک اینکیوبیتور، جایی شد برای حفاظت از نوزادان نارس در یک شرایط موقت کنترل شده تا زمانی که آنها برای زندگی در خارج از دستگاه به یک بلوغ نسبی برسند. این شرایط کنترل شده باید به نوزادان کمک کند تا زنده مانده، رشد کرده و موقعی که از اینکیوبیتور خارج می‎شوند بلوغ یافته باشند. اینکیوبیتورهای کسب و کار (مراکز رشد) نیز بنگاه‎های جوان را در مدت راه‎اندازی‎شان که به شدت آسیب‎پذیر هستند، پرورش داده و از آنها حفاظت کرده و موجب رشد آنها می‎شوند[1].
مراکز رشد به روش‎های گوناگونی تعریف و تعبیر شده‎اند. مفهوم “مرکز رشد” اغلب به مثابه یک عنوان کلی برای سازمان‎هایی که یک محیط حمایتی برای زایش و پدیدآوردن بنگاه‎های جدید، فراهم می‎آورند، استفاده می‎شود. اولین مرکز رشد در سال 1959 در باتاویا در نیویورک تأسیس شد. چارلز مَنکیوزو در مرکز صنعتی‎اش در باتاویا فضاهایی را به شرکت‎های کوچک و نوپا کرایه می‎داد و آن‎ها را طی فرآیند رشدشان راهنمایی می‎کرد.
امروزه چنین مراکزی به پدیده‎ای فراگیر در اقصی نقاط جهان بدل گشته است. سیاست‎گذاران در سطوح ملی و منطقه‎ای، به این مراکز به عنوان ابزاری برای توسعه اقتصادی، نوآور بودن و اشتغالزایی، می‎نگرند.به طور کلی، در تعاریف موجود در ادبیات گذشته 4 جزء، بیشترین توجه را به سوی خود جلب کرده‎اند:[2]

1. فضای مشترک اداری، که تحت شرایطی (کم و بیش مطلوب) به مستأجران کرایه داده می‎شود.2. مجموعه‎ای از خدمات پشتیبانی مشترک به منظور کاهش هزینه‎های سربار
3. پشتیبانی و مشورت در زمینه کسب وکار به صورت حرفه‎ای (مربیگری)
4. شبکه‎سازی ، داخلی و/یا خارجی
تأکید نسبی بر هر کدام از این اجزا در طی زمان، تغییر کرده است از تأکید اولیه روی تجهیزات و خدمات اداری تا تأکیدی که امروزه بر اهمیت پشتیبانی در زمینه کسب و کار می‎شود. به طور خلاصه ، تعریف مورد پذیرش از مراکز رشد عبارت است از سازمان‎هایی که مکان، خدمات، پشتیبانی تجاری و شبکه‎های مشترک را برای نخستین مرحله سرمایه‎گذاری‎های خطرپذیر فراهم می‎کنند.
در حالی که بیشتر مراکز رشد دارای فعالیت‎های به ظاهر مشابه هستند، اما به هر حال آن‎ها خدمات متفاوتی را ارائه می‎کنند که نشان‎دهندۀ تفاوت‎های مخاطبانشان و همچنین منابع خاص در دسترس آن‎هاست. این تفاوت‎ها منجر به ایجاد مدل‎های رشد دهی نیز می‎گردد. برخی از رشدیابنده‎ها تنها به امکانات سخت‎افزاری نیاز دارند اما برخی دیگر نیازمند مشاوره‎های دوره‎ای و اتصال به شبکه‎های کسب و کار می‎باشند.
به نظر می‎رسد آن چه در توسعه این نهادها در کشور مغفول مانده است لحاظ همین تفاوت‎ها باشد. به طوری که به دلیل عدم طراحی دقیق مدل کاری این مراکز، و به تبع آن نبود منطق کارکردی مشخص برای بسیاری از آن‎ها، نیازهای مخاطبان مختلف از طریق این نهادها به نحو چشمگیر و اثرگذار پاسخ داده نشده است و مراکز رشد منجر به شکل‎گیری یک جریان جدی در کشور نشده‎اند. این امر به ویژه در مراکز رشد برخی از دانشگاه‎های کشور محسوس است.
به بیان روشن‎تر طیف متنوعی از مراکز رشد مورد نیاز هستند. برخی برای پاسخگویی به نیاز اشتغال و توسعه کسب وکارهای با محتوای مهارتی متوسط، ایجاد شده و بیشتر می‎بایست فضا و امکانات زیرساختی ارائه کنند. اما برخی دیگر که محتوای دانشی و فناورانه پیچیده‎تری دارند می‎بایست امکانات قوی‎تر و در عین حال شبکه ارتباطی گسترده‎تر در زیست‎بوم نوآوری تخصصی ارائه نمایند.
در گونه‎ی دوم آنچه اهمیت جدی در توسعه مرکز رشد دارد برنامه‎های فناوری هدفمند نهادها و سازمان‎های متولی حوزه‎های فناورانه می‎باشد که تا حد زیادی شرکت‎های مستقر در مراکز رشد را از حیث بازار فناوری مطمئن می‎سازد. به عبارت دیگر بدون برنامه‎ها و نقشه‎ راه‎های فناوری مشخص، مراکز رشد فناوری و شرکت‎های مستقر در آن‎ها در مسیر مشخصی قرار نمی‎گیرند.
به عنوان جمع‎بندی می‎توان گفت نیاز به یک بازنگری در مدل کارکردی بسیاری از مراکز رشد در کشور وجود دارد به طوری که در صورت داشتن اهداف فناورانه می‎بایست به نحوی در اکوسیستم نوآوری مربوطه دارای یک نقش تعریف شده باشند، در غیر این صورت تجاری‎سازی ایده‎های فناورانه واحدهای مستقر در این مراکز کار آسانی نخواهد بود.

محمدحسن کرمانی -کارشناس مدیریت تکنولوژی
مراجع
[1] Aernoudt, R., (2004). Incubators: Tool for Entrepreneurship? Small Business Economics, v. 23, 127-135.
[2] Bergek, A., Norrman, C., (2008). Incubator best practice: a framework. Technovation, v.28, 20-28.